denc!-studio

PLAATS

  • BE | O-VL | SINT-NIKLAAS

PROGRAMMA

  • gemengd programma
  • uitbreiding Academie voor Muziek, Woord en Dans
  • uitbreiding logistiek Stadsschouwburg
  • verbouwing tot sociale koopwoningen
  • nieuwbouw sociale huurwoningen

OPDRACHTGEVER

  • Stad Sint-Niklaas
  • Interwaas
  • SHM Sint-Niklase Maatschappij voor de Huisvesting SNMH
  • SHM Waasse LandMaatschappij WLM

OPDRACHT DENC!-STUDIO

  • architectuur (i.s.m. BLAF/VOLT) binnen masterplan NERO
  • opmaak beheersplan erfgoed
  • deel energiestudies
  • deel studie technieken
  • deel EPB-verslaggeving
  • deel ventilatie-verslaggeving

GUNNING

  • laureaat kandidatuur/architectuurwedstrijd

STATUS

  • beheersplan erfgoed goedgekeurd
  • uitbreiding Academie voor Muziek, Woord en Dans: opgeleverd 2017
  • herbestemming conciërgewoning (beschermd stadsgezicht) tot VMSW sociale huurappartementen: omgevings
  • herbestemming fabrieksgebouw (geklasseerd monument) tot VMSW sociale koopwoningen: in uitvoering
  • nieuwbouw sociale woningbouw: in uitvoering
  • herbestemming scharniergebouw (geklasseerd monument) tot uitbreiding Stadsschouwburg + woningen: in uitvoering
  • herbestemming loftgebouw tot woningen: in uitvoering

NIEUWSBERICHTEN

INITIATIEF

De site was meer dan 100 jaar een vak- en technische school. Na een periode van beperkt gebruik, sloot de school definitief de deuren in juni 2008.
Omwille van de cultuurhistorische waarde, de strategische ligging en de nabijheid van de cultuursite, nam de stad Sint-Niklaas in samenwerking met de POD Maatschappelijke Integratie
(dienst Grootstedenbeleid) en Interwaas het initiatief voor de verwerving van de site (in 2011) en de opmaak van een masterplan.

Als belangrijkste doelstellingen werden aangestipt:

  • het verhogen van het aanbod aan betaalbare en kwalitatieve huur- en koopwoningen in de binnenstad op basis van een gezonde sociale mix; tevens in samenwerking met andere publieke en private partners;
  • de integratie van culturele voorzieningen in aansluiting op de aanpalende cultuursite (naast 3 scholen, bevinden zich in de onmiddellijke omgeving: de stadsschouwburg, de stedelijke academie voor muziek/woord/dans en de stedelijke academie voor schone kunsten);
  • het versterken van sociale en socio-culturele integratie via een multidimensionele aanpak;
  • het versterken van doorwaadbaarheid van de stad;
  • duurzame ontwikkeling: concept van verkeersvrij/luw houden van binnenterrein, gebruik van duurzame en milieuvriendelijke materialen, hergebruik van bestaande gebouwen, aandacht voor keuze van streekeigen groenvoorzieningen, aandacht voor het aanwenden van energie- en waterbesparende maatregelen en technieken, eventueel vegetatiedaken, maatregelen tegen “indoor-pollution”, …;
  • revalorisatie van het bouwkundig erfgoed door renovatie en herbestemming en reïntegratie in het stedelijk weefsel.

ERFGOEDWAARDE

De VTS vormt een boeiende, gelaagde erfgoedsite binnen de stadskern van Sint-Niklaas.
De site heeft in de loop van de laatste eeuwen waardevolle restanten nagelaten, dewelke niet enkel getuigen van de ruimtelijke maar ook economische, industriële en socio-culturele ontwikkelingen in de stad.

Het (minstens tot 1691 opklimmende voormalige) herenhuis is een zeldzame getuige van de oudste bebouwingsgeschiedenis in het historisch centrum van Sint-Niklaas.
Het pand is gelegen aan aan het 0.-L.-Vrouwplein (deel van de grote driehoekige Kerkendries, de latere Grote Markt), hetwelke werd bebouwd vanaf de 13e eeuw (de ontstaansperiode van Sint-Niklaas) en na de grote brand in 1690 evolueerde tot politiek, economisch en maatschappelijk centrum met aanééngesloten bebouwing met ambachtelijke functies.

In 1811 kocht Jan Janssens het herenhuis. Het werd uitgebreid met twee haakse vleugels, waarin de gerenommeerde katoenfabriek Janssens - De Decker (al in 1763 opgericht) haar onderdak vond.
Dankzij een verstandig beheer en tijdige modernisering tijdens de Industriële revolutie werd de fabriek een succesvol textielbedrijf. Vandaag de dag vormen deze gebouwen interessante getuigen van de industriële ontwikkeling van de stad in de 19e eeuw. De historische en sociaal-economische betekenis van het bedrijf en de politiek-actieve familie Janssens, is voor de textielindustrie niet te onderschatten.

De oprichting van de ‘Vak- en Ambachtschool St.-Antonius’ in 1908 door Mgr. Stillemans kaderde binnen een bredere maatschappelijke en politieke ontwikkeling, voortvloeiend uit de ideeën van de Encycliek Rerum Novarum. Hierin werden de ontvoogding van de lagere sociale klasse door opleiding en onderwijs, alsook het recht op een menswaardig bestaan met eigendom en volwaardig loon, centraal gesteld.
Als voorvechter van dit gedachtegoed en als middel tegen het oprukkende socialisme, stimuleerde de van Sint-Niklaas afkomstige Mgr. Stillemans de uitbouw van vak- en ambachtscholen voor jongeren uit de armere klasse.

Van bij de start werd uitgegaan van de sterke cultuurhistorisch waarden van de site. Er werd resoluut gekozen voor het behoud van alle waardevolle gebouwen op de site.

MASTERPLAN

Het door NERO opgemaakte masterplan organiseert zich rond 3 pleinen, die zijn opgehangen aan een doorsteek-voor-langzaam-verkeer.
Twee van deze pleinen ontstaan vanuit de bestaande situatie met twee speelplaatsen. Een derde plein wordt gecreëerd door afbraak van minderwaardige gebouwen en de bouw van een passend nieuwbouwvolume.

SOCIALE, CULTURELE & RUIMTELIJKE DUURZAAMHEID

De site herbergt een veelheid aan gebouwen, in sequentie geschakeld rond open ruimtes.
De omgevingsaanleg zal inzetten op de diversiteit: de drie pleinen zullen een eigen identiteit en sfeer toebedeeld krijgen.
De doorwaadbaarheid via de pleinen bindt het geheel en integreert de site binnen het netwerk van de stad.
Oorspronkelijke bouwstijlen en ad hoc oplossingen wisselen elkaar af.

Het architectenteam stelde voor een tweede netwerk toe te voegen, door het samenbrengen van de interne circulatie van diverse gebouwen in één samenhangendsysteem.
Vanuit de knooppunten wordt uitzicht geboden op de drie pleinen en de stedelijke context. De voorziene “overmaat thv de knooppunten” maakt plaats voor ongedwongen ontmoetingen.
Het circulatie-netwerk wordt voor de woningen op verdieping gekoppeld aan één lift in het scharniergebouw. Het beperken van het aantal liften is niet enkel een budgettairverhaal, maar staat tevens ten behoeve een betere leesbaarheid en sociale cohesie.

Ter hoogte van beschermde gebouwen en gevels wordt het netwerk naar binnen gebracht, waar het ter hoogte van de knooppunten tot wintertuin kan evolueren. Bij de andere gebouwen wordt het netwerk naar buiten gebracht en vormt het, als overgang tussen de ruimte van de stad en die van de woning, een uitbreiding van de private buitenruimte. Een consequente materialisatie trekt doorheen de verscheidenheid aan gebouwen een leesbare ‘rode draad’.

Academie voor Muziek, Woord en Dans

Het voormalig ‘technisch instituut voor breikunde’ kreeg een nieuwe invulling met de Academie voor Woord, Muziek & Dans, waartoe het verbouwd en gerestaureerd werd. De voorgevel werd hierbij behouden als zijnde een waardevol Stadsgezicht.
Haar begane grond werd grotendeels ingericht binnen de bestaande structuur als parkeerhaven voor fiets (academie) en auto (hele site). Andere functies zoals een geïntegreerde cabine voor de nutsvoorzieningen, private bergingen en bergruimte voor de academie vervolledigen het gelijkvloers programma.

Aanpalende buren kregen bijkomende toegangsmogelijkheid tot hun eigendom via de site.

De bestaande structuur van het gebouw werd ook op verdieping zoveel mogelijk behouden en de voormalige klaslokalen werden via een intelligente en budgetvriendelijke renovatie omgevormd en uitgerust voor hedendaags cultuuronderwijs.
Bureel en multifunctioneel lokaal kregen hun plaats achter de voorgevel, waardoor een visuele relatie ontstaat vanuit het ‘arendsnest’ met de publieke ruimte.
Met een beperkte ingreep werd een nieuwe circulatie voorzien op de verdieping. Hierdoor ontstaat er meer polyvalentie in het gebruik en een ontkoppeling ten gunste van de akoestiek. De bestaande centrale gang werd patio en voorziet zo elke kamer van licht en lucht. Het koude gebouw van beton en baksteen werd in beperkte mate ingepakt langs de buitenzijde, maar werd langs de binnenzijde volledig afgewerkt zodat akoestisch en thermisch een adequate oplossing werd aangereikt.

De balletzaal kan in aanvulling op de academie functioneren maar ook apart, waardoor deze zaal ook ingezet kan worden voor andere initiatieven. De academie is beheer(s)baar maar toch polyvalent door de beperking van het aantal toegangsdeuren. De monumentale trappenhal bleef behouden.

NIEUWBOUW SOCIALE HUISVESTING

Na het zomerverlof 2016 kreeg het project een nieuwe wending.
Ondermeer door een V/T-foutje in het RUP, was gaandeweg in het dossier duidelijk geworden dat werkelijk iedere vierkante meter zou moeten worden aangesneden om alsnog 12 woongelegenheden op het terrein te krijgen. Logistiek en financieel werd een uitvoering door één enkele huisvestingsmaatschapij als opportuniteit naar voor geschoven.
Er werd een nieuwe planning opgemaakt en de plannen werden herwerkt. Er kon relatief vlot een administratieve consensus worden gevonden tussen de betrokken partijen.

denc!-studio

De binnengebieden worden geflankeerd door duidelijk afleesbare, archetypische bouwvolumes, zonder nog al te veel exuberante “gebaren” of uitbouwsels. De bestaande statige gevels bepalen in belangrijke mate het karakter en aanvoelen van de binnengebieden. De diversiteit binnen het reeds aanwezige materialen- en kleurenpallet is genuanceerd.

Ook de nieuwbouw schrijft zich in in deze structurerende context door wederom duidelijk leesbare, eenvoudige, bakstenen volumes aan te reiken. Eenvoud vormt de sterkte.
Er wordt niet gestreefd naar breuken, maar wel naar verschillen/contrasten/nuances.

Het nieuwbouwproject mag een ietwat hedendaagse architectuur uitstralen, maar zou wel moeten zijn geïnspireerd op en refererend naar de historische context in het algemeen en de waardevolle gevels in het bijzonder.

De pleinen zullen t.a.v. elkaar een verwant, maar divers karakter uitstralen. Zonder het hedendaagse detail in de specifieke uitwerking te schuwen, zal het nieuw ontwerp respect tonen voor het gevoelig historisch decor.